شنبه, 14 دی 1398

شرافت حرفه‏ ای ما روزنامه نگاران

قادر باستانی پژوهشر و مدرس روزنامه نگاری در یادداشتی ده اصل که سنگ بنای اصول حرفه ای روزنامه نگاری شناخته می شود را توضیح داده است که در زیر از نظرتان می گذرد. 

اخیراً یک متهم پرونده اعتراضات کارگران هفت تپه، ادعا کرده که خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما در جلسات بازجویی او حضور و نقش داشته است. آن خبرنگار این ادعا را تکذیب کرده، اما پذیرفته که با بازجوی وی ملاقات و گفت و گو کرده است. ادعاهای متواتر متهمین امنیتی درباره اعترافات تلویزیونی، بیانگر آن است که سازمان صداوسیما باید بازنگری جدی در روال کار مجموعه خبری خود داشته باشد.

عدول مستمر رسانه ملی از موازین حرفه ای در فعالیت خبری و بی‏ توجهی به نقد منصفانه منتقدان، بحران زوال اعتماد مخاطبان و تغییر مرجعیت خبری ایرانیان به رسانه های فارسی زبان خارج را تشدید کرده و حتی امنیت عمومی کشور را در زمان های بحران، با چالش های جدی مواجه ساخته است.

رسانه ملی، رسانه شخصی نیست که افرادی بخواهند، با منویات محفلی خود، اعتبار آن را دچار مخاطره کنند و نظام جمهوری اسلامی را که برآمده از خون هزارن شهید به خون خفته است، با افکار و اعمال کودکانه شان و اجازه استفاده ابزاری از آن، با چالش‏های غیرضرور روبرو نمایند. چرا صدا و سیما نمی‏تواند در زمان هایی مثل وقایع تلخ آبان ماه، نقش موثر ایفا کند و باید بالاترین مقامات از اعتبارشان برای کنترل بحران استفاده کنند؟ در ماجرای جنگ سوریه، چقدر ایران به دلیل کم اعتبار شدن پرس تی وی، با مشکل مواجه شد؟ چرا باید این شبکه تلویزیونی که بودجه کلانی خرج آن شده، با پخش اعترافات یک خبرنگار، اعتبار جهانی خود را خدشه دار کند و  از دایره تاثیرگذاری بر افکار عمومی دنیا کنار برود؟ این ضررهای عمده برای نظام تا کی باید ادامه یابد؟

رسانه خوب، رسانه تاثیرگذار است و این تاثیرگذاری ربط مستقیم به اعتبار آن نزد مخاطبان دارد. آنهایی که به هر دلیلی با اعتبار رسانه بازی می کنند، نه تنها به نظام خدمت نمی کنند، بلکه خواسته یا ناخواسته، ظلم در حقش روا می‏دارند. رسانه ‏داری اصولی دارد و رعایت اصول حرفه‏ ای در یک رسانه است که آن را در مدار تاثیرگذاری قرار می‏دهد. همان طور که اصول حرفه ‏ای  شغل پزشکی و درمانی در یک جامعه لائیک، یک جامعه دیندار، یک جامعه مارکسیست و یک جامعه کاپیتالیست، هیچ تفاوتی با هم ندارد، اصول حرفه ‏ای روزنامه نگاری هم یکسان است و رعایت آن باعث اعتبار رسانه می‏شود.

اصول بین‌المللی اخلاق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری که در پاییز سال 1362 توسط نهادهای مدنی رسانه‏ای در پاریس تصویب شد، به عنوان سنگ پایه قوانین اخلاقی، ده اصل را مورد تاکید قرار داده که اصل اول، حق مردم در دستیابی به اطلاعات تحقیقی است. مردم و افراد حق دارند از طریق اطلاعات دقیق و جامع به تصویری عینی از واقعیت دست یابند. در اصل دوم، آمده که بارزترین وظیفه روزنامه نگار این است که با وقف صادقانه خویش نسبت به واقعیت عینی، خود را در خدمت حق مردم در راه دستیابی به اطلاعات حقیقی و موثق قرار دهد و به نحوی رویدادها را وجداناً در گستره صحیح خود با ترسیم مناسبات اصلی و بدون تحریف و با کاربرد ظرفیت خلاقانه خود انعکاس دهد، مطالب کافی در اختیار مردم قرار گیرد تا بتوانند با استفاده از این مطالب به تصویری جامع و صحیح از جهان دست یابند.

   در اصل سوم، مسئولیت اجتماعی روزنامه‌نگار مورد تاکید است و بیان شده که اطلاعات در روزنامه‌نگاری، نه یک کالا که یک «خیر اجتماعی» است، و این امر به این معناست که روزنامه‌نگار در مسئولیت انتقال اطلاعات سهیم است و لذا نه تنها در برابر کسانی که رسانه‌ها را کنترل می‌کنند، بلکه نهایتاً در برابر مردم به طور کل و مشتمل بر انواع منافع اجتماعی، باید پاسخگو باشد. مسئولیت اجتماعی روزنامه‌نگار، وی را ملزم می‌سازد که تحت هر شرایطی همسو با وجدان اخلاقی خود عمل کند.

اصل چهارم، شرافت حرفه‌ای روزنامه نگار است. نقش اجتماعی روزنامه‌نگار اقتضا می‌کند که معیارهای عالی شرافت در این حرفه، مشتمل بر حق روزنامه‌نگار برای خودداری از کار برخلاف اعتقاد شخصی، حق عدم افشای منبع اطلاعات و همچنین حق شرکت در روند تصمیم‌گیری در رسانه‌ای که برای آن کار می‌کند، محفوظ بماند. در اصل پنجم، دسترسی همگانی و مشارکت بیان شده و در اصل ششم، احترام به حریم خصوصی و شئون انسانی مورد بحث است. اصل هفتم، احترام به منافع عمومی و اصل هشتم درباره احترام به ارزش‌های جهانی و تنوع فرهنگ‌هاست.

   طبق این اصل، یک روزنامه‌نگار واقعی در حالی که به شخصیت ویژه، ارزش و شأن هر فرهنگ و همچنین به حق انتخاب و توسعه آزادانه نظام‌های فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی به وسیله مردم، احترام می‌گذارد، مدافع ارزش‌های عام انسانی و بالاتر از همه، مدافع صلح، و دموکراسی، حقوق بشر، پیشرفت اجتماعی و رهایی ملی است. و در اصل دهم، ارتقای نظم‌نوین اطلاعاتی و ارتباطی جهانی آمده است.

اکنون مسئولیت زوال اعتبار در رسانه ملی، متوجه کسانی است که این سازمان بزرگ رسانه ای را از تغییر و تحول و بهبود شرایط و رعایت اصول حرفه ای دور نگاه می دارند. شرافت حرفه‏ ای ما روزنامه ‏نگاران ایجاب می کند، در هر شرایطی اصول حرفه ای را رعایت کنیم و به نوبه خود برای بالابردن اعتبار رسانه متبوع مان از هیچ کوششی فروگذار نکنیم. همه ما در یک کشتی نشسته‏ ایم.

آخرین خبرها